برای مشاهده یافته ها از کلید Enter و برای خروج از کلید Esc استفاده کنید.

دین، دولت و تجدد در ترکیه

کشورهای همسایه‌ی ایران به اندازه‌ی کشور ما دارای موضوع‌های جذاب برای تحقیق‌های اجتماعی، سیاسی و حتی اقتصادی هستند که می‌تواند مورد توجه پژوهشگران و متفکران قرار بگیرد. با وجود این در بازار کتاب کمتر کتابی می‌توان یافت که اطلاعات تحلیلی مناسبی در اختیار مخاطبان در این زمینه قرار دهد، اما در یک دهه‌ی اخیر کشور ترکیه به دلیل رشد اقتصادی بی‌سابقه و برداشتن گام‌های بلند در مسیر رسیدن به توسعه‌یافتگی، مورد توجه پژوهشگران ایرانی و همچنین مطبوعات و نشریات داخلی قرار گرفته است. اهمیت ترکیه و اهمیت فهم ما از مسائل پیرامون این کشور برمی‌گردد به این نکته که ترکیه از دیرباز، یعنی زمانی که جزئی از امپراتوری عثمانی بود رقابت شدیدی با ایران برای قدرت اول منطقه بودن داشته است و جنگ‌های بسیاری برای تثبیت این قدرت صورت گرفته است. در زمان حال نیز با وجود دوستی‌ها و اشتراک‌های فرهنگی و مذهبی فروان و دیرینه بین دو کشور، همچنان این رقابت به قوت خود باقی مانده است.

این روزها کتابی از نادر انتخابی با عنوان دین، دولت و تجدد در ترکیه منتشر شده که به مسائل مربوط به ترکیه پرداخته است. نادر انتخابی، عضو انجمن بین‌المللی ایران‌شناسی، از جمله متفکرانی است که در چند سال اخیر پژوهش‌هایی درباره‌ی مسائل ترکیه کرده است و مقاله‌ها و یادداشت‌های متعددی نیز در این حوزه به انتشار رسانده است. حال انتخابی در این کتاب سعی کرده با نگاهی جامع‌تر تاریخ معاصر ترکیه را مورد تحلیل قرار دهد.

کتاب حاضر شامل هشت فصل است که دو فصل اول به عصر اصلاحات در امپراتوری عثمانی اختصاص دارد و همچنین به ریشه‌یابی آغاز تجدد در این دوره‌ی تاریخی می‌پردازد، به‌خصوص مسئله‌ی لائیسیته و سرآغاز بحث جدایی دین از دولت در سال‌های پایانی عثمانی. چهار فصل بعدی به ظهور مصطفی کمال پاشا و ترکان جوان و آغاز پنجاه سال لائیسیته استبدادی جمهوری‌خواهان ترک پرداخته است و در دو فصل پایانی به نقش ارتش در ترکیه و همچنین افول کمالیسم و رشد اسلام‌گرایی در این کشور توجه شده است. به‌خصوص در فصل پایانی. در این فصل به خصوص ظهور حزب عدالت و توسعه و نقش آن در پیشرفت و توسعه‌ی ترکیه در یک دهه‌ی گذشته بررسی می‌شود و همچنین آغاز مسیری جدید در اداره کشور که  همانا آشتی دین و دولت مهمترین رکن آن است. انتخابی با استفاده از آمار و ارقام مربوط به رشد اسلام‌گرایی در سال‌های لائیسیته‌ی استبدادی را برای مخاطبانش نمایان می‌کند و نشان می‌دهد که با همه‌ی تلاش‌های چند دهه‌ی گذشته دین از جامعه‌ی ترکیه زدوده نشده است.

مطالعه این کتاب برای دانشجویان بسیار مفید است، به‌خصوص دانشجویان علوم اجتماعی برای آشنایی با ترکیه می‌توانند از آن بهره بسیار ببرند و با آن جای خالی قفسه‌ی کتاب‌شان در این زمینه را پر کنند. سر آخر معرفی این کتاب را با جمله آغازین پیشگفتار پایان می‌بریم «ترکیه را دیرزمانی نمونه کامیابی در جدایی دین و دولت و دژ لائیسیته در جهان اسلام می‌دانستند و امردز آن را سرمشق آشتی دین با تجدد و دموکراسی می‌انگارند.»