در جستجوی معنای از دست رفته
معرفی نمایشنامه تانگو اثر اسلاومیر مروژک

دنیای «تانگو»، هرج و مرج محض است. بی‌قانونی و فرار از فرم. آشفتگی و بی‌نظمی و آنتروپی در اوج. آدم‌های تانگو، مادربزرگ، دایی، مادر و پدر، ادی، آرتور و آلا، در خانه‌ای زندگی می‌کنند که در آن هیچ چیز برای خود جایی ندارد و اخلاق، اصول، نظم و قاعده به کل کنار گذاشته شده. طغیان علیه همه چیز، چیزی برای طغیان باقی نگذاشته. دنیایی که حتی ایستادن در برابر خودش را پذیراست، چرا که در آن خودی تعریف نشده است. «ادی» طبیعت محض است؛ خالی از هر گونه اصول انسانی تعریف شده در یک جامعه فرضی. پدر و مادر، نسلی که مفتخر است علیه همه چیز ایستاده و مادربزرگ و دایی از نسل گذشته و آرتور و دخترخاله‌اش آلا، از نسل امروز، «آزادی» از هر قید فرمال را مدیون ساختارشکنی‌های آن‌ها هستند. «آرتور»، پسر جوان خانواده، می‌کوشد در این بی‌نظمی، نظمی خلق کند و در بی‌معنایی، معنایی بیافریند و برای این منظور، بازگشت به فرم گذشته را برمی‌گزیند و به عنوان یکی از بزرگترین نمونه‌های رفتار قاعده‌مند سنتی، ازدواج را انتخاب می‌کند. از مادربزرگ سربه‌هوایی که با ادی و دایی، ورق بازی می‌کند، می‌خواهد برایشان، طبق رسومات قدیم، آرزوی خوشبختی کند. لباس‌های قدیمی و پرتکلفی که بوی نفتالین می‌دهد، می‌رود به تن اعضای خانواده. روز عروسی است و دایی، مشغول عکاسی با یک دوربین قدیمی پر دنگ و فنگ. اما آرتور، تغییر عقیده می‌دهد. بازگشت به فرم‌های گذشته، دردی را دوا نمی‌کند.

طرح جلد نمایشنامه تانگو به زبان انگلیسی قصه بر سر جا کردن کنش‌های بی‌نهایت آدمی است، در قاعده و قانونی که معنایی به آنچه که هست بدهد و لذت، درد، غم، شادی و ترس را به وجود آورد. یادآوری اینکه هیچ چیز، هیچ معنایی ندارد، جز آن معنایی که ما به آن می‌دهیم؛ همان برساخته‌های قاعده‌مند اجتماعی که درست و غلط و خوب و بد را خلق می‌کند. در خود چنین واقعیتی، که ما آن را واقعیت نام می‌دهیم، آزادی وجود دارد. آزادی‌ای که به دنبال ساختاری است تا در کنار آن معنا یابد. آرتور در آخرین قدم‌های باقیمانده تا بازگشت به فرم‌های سنت، به عنوان نجات‌بخش از قید آزادی مطلق خالی از معنا، درمی‌یابد چنین چیزی نمی‌تواند راهکار مناسب باشد. به دنبال ایده است. ایده‌ای که مادربزرگ با خوابیدن ابدی‌اش در نخل تابوت، به او می‌دهد: مرگ. و البته قدرتی که مرگ و زندگی را به دست بگیرد. آرتور خود مغلوب ایده‌اش می‌شود چرا که در مقابل این معنا، آسیب‌پذیر است. «ادی»، دستان قدرتمند خانواده، آرتور را از پا درمی‌آورد و خود تعیین کننده مرگ و زندگی، بر باقی اعضای خانواده حکم می‌راند. و به این ترتیب، گروتسک «مروژک»، بار دیگر مرگ هملت و قدرت گرفتن فورتین براس را به نمایش درمی‌آورد. اسلاومیر مروژک، نویسنده و نمایشنامه‌نویس لهستانی در جریان انقلاب ۱۹۶۸ چکسلواکی معروف به «بهار پراگ» از حامیان این انقلاب بوده و در جریان مخالفت علنی با شوروی و حکومت‌های کمونیستی اروپای شرقی ناچار می‌شود به فرانسه مهاجرت کند. از دیگر آثار مروژک که به فارسی ترجمه شده، می‌توان، «مهاجران»، «پرتره» و «با پای پیاده» را نام برد. «تانگو» با ترجمه روان احسان نورزوی را انتشارات نیلا وارد بازار نشر کرده‌است.

 

روناک حسینی ۷ فروردین ۹۷ پیشنهاد قفسه

دیدگاه‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *