بازگشت پانصد هزار جلد به چرخه خوانش
سیدمحمد بحرینیان مدیر «مرکز تبادل کتاب» از موفقیت‌های این مجموعه برای قفسه نوشت

بیش از هزار روز است که از افتتاح مرکز تبادل کتاب در بهار ۹۴ می‌گذرد. به خاطر دارم در ماه‌های آغازین شروع به کار، یکی از مسئولین بلندپایه فرهنگی کشور به همراه اطرافیان و خبرنگاران برای بازدید به مرکز آمده بود و با وجود آن که شگفت‌زده شده بود، وقتی از او خواستم نظرش را بگوید، گفت باید صبر کرد. چرا که اجرای بسیاری از ایده‌های فرهنگی به ویژه در حوزه کتاب، کمتر از شش ماه دوام دارد و تعطیل می شود! آن پیش‌بینی یا بهتر بگویم بدبینی، نه تنها به وقوع نپیوست، بلکه امروز پس از گذشت ۳۳ ماه، با مرکزی روبرو هستیم که روزانه بیش از هزار نفر مراجعه کننده دارد. تعداد مخاطبان فعالش به بالای بیست هزار نفر می‌رسد، بیش از یک میلیون جلد کتاب از شهروندان دریافت کرده و از همه مهم‌تر، سه ماه پیش، بازگرداندن بیش از ۵۰۰ هزار جلد کتاب به چرخه استفاده را جشن گرفته است. به جرات می‌توان گفت هفته‌ای نیست که از شهرستان‌ها درخواست تاسیس شعبه به دستمان نرسد و حتی پس از بازدید رایزن فرهنگی چند کشور، زمزمه راه‌اندازی چنین مراکزی در کشورهای خارجی هم شنیده می‌شود.

این دست‌آوردها در نتیجه عوامل مختلفی به دست آمد اما آن‌چه می‌توان به عنوان رمز اصلی موفقیت ایده «مرکز تبادل کتاب» از آن نام برد، «پاسخ دادن به نیاز واقعی و رقابت نکردن با سایر حوزه‌های نشر» است. کتاب، کالایی فرهنگی است که مانند کالاهای دیگر برای تولیدش هزینه زیادی می‌شود و نمی‌تواند کالایی یک‌بار مصرف باشد. از همین روست که نباید از چرخه استفاده خارج شود و این مساله پیش از این، هیچ راه حلی در ابعاد کلان نداشته است. در واقع، مرکز تبادل کتاب، نهادی ساختارمند برای پاسخ به یک نیاز واقعی یعنی بازگرداندن صدها هزار کتاب به چرخه خوانش است.

سیدمحمد بحرینیان مدیر مرکز تبادل کتاب

سیدمحمد بحرینیان مدیر مرکز تبادل کتاب

از سوی دیگر، این مرکز نه ناشر است، نه در نقش شبکه توزیع ظاهر می‌شود و نه با کتاب‌فروشی‌ها رقابت می‌کند. از همین روست که به عکس انتظار برخی، با استقبال خوبی بین فعالان حوزه اقتصاد نشر مواجه شده چرا که نقش خود را در نقطه‌ای تعریف کرده که پیش از آن هیچ‌کس در آن نایستاده است. در ۳۳ ماه فعالیت، بیش از ۸۰ نشست علمی، ادبی و آموزشی در حوزه‌های مختلف ادبیات، شعر و نمایشنامه در مرکز برگزار شده و قدم زدن در فضای بزرگ مرکز، این ادعا را تایید می‌کند که اکنون دیگر، مرکز تبادل کتاب یکی از کانون‌ها و میعادگاه‌های فرهنگی شهر تهران است، کارکردی که اگر از سایر وجوه کارکردی آن مهم‌تر و بالاتر نباشد، قطعا پایین‌تر نیست. محافل و مراکز و به قول خودمانی‌تر، پاتوق‌های فرهنگی و ادبی را باید قدر دانست، چرا که بار اصلی ادبیات و هنر یک ملت را نه سازمان‌ها و اداره‌های دولتی که همین مراکز به دوش می‌کشند. به خاطر دارم چند سال پیش گروهی از ادبا، اساتید دانشگاه و مسئولین فرهنگی از ترکمنستان، تاجیکستان و چند کشور دیگر برای بازدید به ایران آمده بودند و یکی از برنامه‌های وزارت خارجه برای آن‌ها، تدارک بازدید از راسته کتاب‌فروشی‌های خیابان انقلاب بود. اغلب آن شخصیت‌ها، اذعان داشتند که چنین فضایی در کشورهایشان نیست و نقشی که یک راسته فرهنگی در پیشبرد اهداف ملت دارد، هیچ وزارتخانه، سازمان و اداره‌ای ندارد.

از جهت دیگر می‌توان به این موضوع اشاره کرد که ما در حوزه فرهنگ با فقر ایده‌های خلاقانه و فقدان روحیه تهور و ریسک‌پذیری مواجهیم. خود ما هم در همان زمان شروع کارمان زیاد می‌شنیدیم که تبادل کتاب جا نخواهد افتاد و از ما می‌پرسیدند چگونه است که در این نابسامانی اوضاع کتاب، کارتان را در این حوزه آن هم با این گستره به راه انداخته‌اید. اما مقاومت ما جواب داد و امروز، مرکز تبادل کتاب در میان فعالان فرهنگی، کتاب دوستان و دانشگاهیان مرکزی شناخته شده است. چه اشکالی دارد آن طور که فن بازارها، جشنواره‌های ایده‌پردازی و استارت آپ ویکندها در حوزه‌های صنعتی و آیتی راه افتاده‌اند، در حوزه اقتصاد فرهنگ و کتاب هم جشنواره‌های ایده به راه بیفتد و از ایده‌های برگزیده هم به صورت جدی حمایت شود. من اطمینان دارم که مردم ما دوستدار فرهنگند و ایده‌های فرهنگی خلاقانه برایشان جاذبه دارد. باید به فکر و توان جوانان اعتماد کرد، شاید بسیاری از مشکلات و مسایل فرهنگی که مسئولان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، به دست جوانان به راحتی حل شود.

سیدمحمد بحرینیان ۶ فروردین ۹۷ یادداشت

دیدگاه‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *