مزرعه حیوانات در محاصره CIA

بی‌گمان مزرعه‌ی حیوانات یکی از اثرگذارترین آثار ادبی قرن بیستم است. این کتاب سال‌ها پیش به فارسی ترجمه شده است اما پارسال احمد کسایی‌پور ترجمه‌ی جدیدی از آن ارائه داد که با استقبال علاقه‌مندان مواجه شد. به مناسبت انتشار این ترجمه‌ی جدید در میان حاشیه‌های پیرامون این داستان سیاسی، که تعدادشان کم هم نیست، به دنبال مطالب گوناگون گشتم. تا این مطلب را که در وب سایت تلگراف منتشر شده دیدم. این مطلب نشان می‌دهد که نهادهای اطلاعاتی و امنیتی در غیاب نویسنده چه بلایی بر سر این مزرعه آورده‌اند.

نسخه‌ی ویدیویی مزرعه حیوانات برای اولین‌بار شصت سال پیش ساخته شد. این اثر که به صورت انیمیشن تهیه و اکران شد نخستین انیمیشن انگلیسی است که ساخته شده است. اما این اثر مشهور جُرج اُرول با حاشیه‌های فراوانی همراه بود. از جمله اینکه همین انیمیشن ساخته شده بر اساس داستان مزرعه حیوانات با کمک‌ها و حمایت‌های مالی سازمان اطلاعاتی آمریکا، CIA تهیه شده است.

animalfarm_steadman  ماجرای کمک CIA برای ساخت انیمیشن مزرعه حیوانات تا بیست سال محرمانه مانده بود تا اینکه هوارد هانت، مأمور بازنشسته‌ی CIA در کتاب خاطرات خود، خاطرات یک مامور مخفی در سال ۱۹۷۴ پرده از این ماجرا برداشت. در ژانویه ۱۹۵۰ وقتی جُرج اُرول در ۴۶ سالگی درگذشت هانت در قالب پروژه‌ی کارگاه آموزشی جنگ روانی به انگلیس رفت تا امتیاز تبدیل داستان به فیلم را از همسر نویسنده‌ی فقید بخرد. البته برخی مردم بر این باور هستند که مامور سابق سیا، هوارد هانت درباره‌ی نقش خود در این پروژه بزرگنمایی کرده است. گویا او به همسر نویسنده قول داده بود که بازیگر مورد علاقه‌اش –کلارک گیبل- در اقتباس سینمایی از این داستان حضور یابد.

برای پی بردن به طبیعت اُرولی ماجرا جالب است بدانید که هانت بعدها بدنام شد. چون عضو گروهی بود که بعدها در رسوایی واترگیت نیز معروف شد.

هانت Louis De Rochemont، خالق مجموعه فیلم‌های newsreel را به عنوان تهیه‌کننده‌ی این اثر انتخاب کرد. آنها تصمیم گرفتند برای ساخت این اثر از استودیوی فیلم‌سازی انگلیسی Halas & Batchelor استفاده کنند.

چرا CIA انگلستان را به عنوان کشور سازنده‌ی فیلم انتخاب کرد؟ آنها تحت تأثیر آگهی‌های بازرگانی‌ای قرار گرفته بودند که این استودیو برای تبلیغ نوعی برشتوک ساخته بود و پشت بعضی فیلم‌های تبلیغاتی زمان جنگ سرد هم نام زن و شوهر صاحب این استودیوی فیلم‌سازی به گوش می‌رسید. علاوه بر این CIA معتقد بود که می‌تواند این فیلم را در انگلستان با هزینه‌ای کمتر بسازد. CIA فکر می‌کرد می‌تواند منبع مالی فیلم را از انیماتورهای انگلیسی پنهان کند. علاوه بر این دلایل، آنها به گرایش سیاسی بعضی از تصویرگران و انیماتورهای آمریکایی اعتماد نداشتند. ظاهراً دولت بریتانیا هم از ساخت فیلمی که سراسر تبلیغات ضد روسیه است در کشور خود، آن هم در زمان اوج جنگ سرد، شاد بود.

ویوین هالاس، دختر کارگردان فیلم می‌گوید: «والدین من اطلاعی درباره نقش CIA در این پروژه نداشتند.» همچنین همزمان با رونمایی نسخه‌ی با کیفیت این انیمیشن بعد از سال‌ها، هوارد ویتاکر یکی از انیماتورهایی که در ساخت این اثر نقش داشت می‌گوید: «آن زمان ما این اثر را درک نکردیم و فکر می‌کردیم با داستان مزرعه‌ای معمولی روبه‌رو هستیم.»

کار روی این پروژه از ۱۹۵۱ آغاز شد و تکمیل آن سه سال طول کشید. تماشای این انیمیشن بعد از شصت سال تجربه‌ای نامهیج است. طعنه‌های موجود در داستان همچنان قدرتمند است و ناپلئون، خوک زورگویی که ژوزف استالین را تداعی می‌کند از شخصیت‌های فراموش‌نشدنی این داستان است. با اینکه درباره این اثر با انیمیشن خوبی روبه‌رو هستیم اما خود فیلم بیشتر ارزش تاریخی دارد تا اینکه سرگرم کننده باشد.

قطعاً کار موریس دنام در این فیلم تحسین‌برانگیز است. او به جای تمام انسان‌ها و حیوانات فیلم صحبت کرده است. صدای خوک عصبانی در این فیلم عالی است و خنده‌دار است که در ترکیب همه‌ی توطئه‌های سیاسی نگرانی اصلی مقامات بریتانیایی شباهت صدای دنام برای صدای میجر پیر به صدای وینستون چرچیل بود.

شاید این بهترین و جذاب‌ترین کارتون تاریخی تبلیغاتی با داستانی به خاطرماندنی است. البته مسلماً روس‌ها از  هجو جلسه‌های مخفیانه، بحث رفاقت و برنامه‌های پنج ساله متنفر شدند.

animalfarm-BDحمایت مالی CIA از فیلم در طولانی مدت برای Halas & Batchelor دردسری ایجاد نکرد. بعد از آن، استودیوی فیلم‌سازی آنها چند آگهی بازرگانی موفق ساخت.

تنها کسی که می‌توانست از این پروسه ناخشنود باشد نویسنده‌ی آن بود. به خصوص برای پایان رمان که تغییر کرد. در نتیجه‌گیری بدبینانه اُرول برای مزرعه حیوانات، در نهایت خوک‌ها از اربابان انسانی سابق خود قابل تشخیص نیستند. اما در مزرعه حیوانات خوشبینانه‌ی CIA، به جز از خوک‌ها باقی حیوانات از بیرون درخواست کمک می‌کنند. کمک می‌رسد و آنها می‌توانند حاکم شیطانی یا همان استالین ظالم را سرکوب کنند. بعضی پایان‌ها از برخی دیگر مساوی‌تر هستند. این‌طور به نظر می‌رسد.

محسن حسینی ۲۰ خرداد ۹۴ یادداشت

دیدگاه‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *